Τάφος της Αμφίπολης: το χρονικό της ανασκαφής

 Σε μια δύσκολη περίοδο για την Ελλάδα, ο κόσμος έστρεψε το βλέμμα στην Αμφίπολη και στις σημαντικές ανασκαφές που πραγματοποιούνται στο χώρο. Άρχισε συγκρατημένα να προσδοκά πως κάτι σπουδαίο θα υπάρχει εκεί. Κάτι από τη μεγαλοπρεπή ιστορία του τόπου, που έστω και συμβολικά θα έδινε θάρρος και ελπίδα σε μια σκληρά δοκιμαζόμενη κοινωνία. Ταυτόχρονα θα εξέπεμπε και ισχυρό, συμβολικό μήνυμα προς όλο τον κόσμο για τις διαχρονικές δυνατότητες του Ελληνισμού.

Ήταν λίγα μόνο 24ωρα πριν τον Δεκαπενταύγουστο και τη γιορτή της Παναγίας, όταν ο Έλληνας Πρωθυπουργός, Αντώνης Σαμαράς, πήγε επί τόπου και ενημερώθηκε για την πορεία της ανασκαφής και τις σκέψεις που υπήρχαν για το ποιος είναι θαμμένος εκεί. Δύσκολα κάποιος θα μπορούσε να φανταστεί ακόμα και πριν περίπου τρεις μήνες όσα μοναδικά θα έρχονταν σιγά – σιγά στην επιφάνεια.

Στις αρχές Αυγούστου έγινε αντιληπτό ότι ο τύμβος Καστά, με τον ταφικό περίβολο των 497 μέτρων κρύβει έναν επιβλητικό τάφο. Λίγες μέρες μετά και αφού είχαν αφαιρεθεί 11 λίθοι από τον τοίχο σφράγισης της εισόδου του τύμβου, ήλθαν στη δημοσιότητα οι δύο εντυπωσιακές Σφίγγες, που θεωρούνται τρόπο τινά οι φρουροί του τάφου. Ακολούθως αποκαλύφθηκαν οι παραστάδες της εισόδου και σταδιακά η είσοδος του τάφου.

Στις 25 Αυγούστου αναδείχθηκε το σύνολο της επιβλητικής εισόδου. Σε απόσταση 6 μ. αποκαλύφθηκε το πάνω μέρος μαρμάρινου διαφραγματικού τοίχου.

Την επομένη, πίσω από τις Σφίγγες αναδείχθηκε βοτσαλωτό δάπεδο, που αποτελείται από ορθογώνια και τετράγωνα σχήματα. Στο κάτω μέρος της πρόσοψης εμφανίστηκε στη νωπογραφία ταινία μπλε χρώματος, η οποία συνεχίζεται και στους πλευρικούς τοίχους. Τέλος Αυγούστου ήρθε στην επιφάνεια το κόκκινο μωσαϊκό.

Κι ενώ η ελληνική κοινωνία προετοιμαζόταν για τη νέα σχολική χρονιά και πάλι έστρεψε το βλέμμα στην Αμφίπολη, καθώς στις 6 Σεπτεμβρίου «αποκαλύφθηκαν» οι δύο πανέμορφες Καρυάτιδες από θασίτικο μάρμαρο.

Στις 11 Σεπτεμβρίου και με την αφαίρεση του τοίχου σφράγισης μπροστά από τις Καρυάτιδες αποκαλύφθηκε ότι οι κόρες είναι ολόσωμες. Οι Καρυάτιδες φαίνεται ότι ανασηκώνουν ελαφρά το χιτώνα τους, με το χέρι τους.

Ένα εικοσιτετράωρο μετά ανακαλύφθηκε και τρίτος θάλαμος στον τάφο. Στις 14 Σεπτεμβρίου δημοσιεύθηκαν οι πρώτες φωτογραφίες από το εσωτερικό του δεύτερου θαλάμου, πίσω από τις Καρυάτιδες.

Μία βδομάδα μετά εμφανίσθηκαν εκπληκτικές λεπτομέρειες από τα ακροδάχτυλα των Καρυάτιδων που φορούν κοθόρνους, ενώ τα ακροδάχτυλα των ποδιών τους έχουν αποδοθεί με εξαιρετική λεπτομέρεια. Με την αφαίρεση των τελευταίων δόμων του τοίχου σφράγισης, αποκαλύφθηκαν στο σύνολό τους τα μαρμάρινα βάθρα, πάνω στα οποία πατούν οι Καρυάτιδες. Το συνολικό ύψος βάθρου και αγάλματος είναι 3,67 μ.  

Η αρχαιολογική σκαπάνη προχώρησε και στις αρχές Οκτωβρίου αποκαλύφθηκαν τμήματα από μαρμάρινη θύρα, της τυπικής μορφής των μακεδονικών τάφων. Είναι κατασκευασμένη από μάρμαρο Αλυκής Θάσου, όπως και ολόκληρο το ταφικό συγκρότημα.

Δέκα μέρες αργότερα οι ανασκαφές έφθασαν σε ένα εκπληκτικής τέχνης ψηφιδωτό. Σε αυτό αναπαριστάται ο ψυχοπομπός Ερμής να προπορεύεται άρματος που σέρνεται από δύο λευκά άλογα και στο οποίο επιβαίνει δαφνοστεφανωμένος άντρας.

Τέσσερις μέρες μετά «αποκαλύφθηκε» το σύνολο του ψηφιδωτού, που απεικονίζει την αρπαγή της (κοκκινομάλας) Περσεφόνης. Στις 21 Οκτωβρίου οι ανασκαφείς, ενώ αφαιρούσαν τα χώματα από τον τρίτο θάλαμο του τάφου, βρήκαν θαμμένο το κεφάλι της ανατολικής Σφίγγας.

Ανήμερα της 28ης Οκτωβρίου η αρχαιολογική σκαπάνη «ανέσυρε» νέα σημαντικά ευρήματα που ουσιαστικά συμπληρώνουν το παζλ όσων σημαντικών έργων είχαν ήδη αποκαλυφθεί το προηγούμενο διάστημα. Πρόκειται για τμήματα από τα φτερά των Σφιγγών, τμήμα του λαιμού της μιας Σφίγγας και νέα τμήματα του μοναδικού ψηφιδωτού. Για την ώρα δεν φαίνεται να υπάρχει τέταρτος θάλαμος. Υπάρχει όμως ανεξερεύνητος ακόμα ο χώρος κάτω από τον τρίτο θάλαμο, όπου κανείς δεν γνωρίζει τι άλλα ευρήματα μπορεί να ανασυρθούν και αν υπάρχει εκεί η «ταυτότητα» του «ιδιοκτήτη» του τάφου.

Ωστόσο τη μυθολογία του τάφου φαίνεται ότι τη συνθέτουν πέντε άνθρωποι που σταδιακά αποκάλυψε η αρχαιολογική σκαπάνη:

-Η πανέμορφη Καρυάτιδα που σώζεται ολόκληρη και βρέθηκε στο δεύτερο διαφραγματικό τοίχο,

-Ο Ερμής, ο Πλούτωνας και η Περσεφόνη του περίτεχνου και μοναδικού ψηφιδωτού και

- Το εντυπωσιακό κεφάλι της Σφίγγας.