Με ακτίνες Χ ξεκλειδώνουν τα μυστικά αρχαίων παπύρων

Οι πάπυροι είχαν βρεθεί στην γειτονική της Πομπηίας πόλη, Ηράκλειο (Herculaneum) ήδη από το 1754 αλλά ήταν τόσο ευαίσθητοι που δεν ήταν δυνατόν να ξετυλιχθούν για να διαβαστούν χωρίς να καταστραφούν. 

Ιταλοί επιστήμονες του Ινστιτούτου Μικροηλεκτρονικής και Μικροσυστημάτων του Εθνικού Συμβουλίου ερευνών στη Νάπολη, με επικεφαλής το φυσικό Βίτο Μοτσέλα σε συνεργασία με Γάλλους φυσικούς κατάφεραν να διαβάσουν τις πρώτες λέξεις των χειρογράφων με ακτίνες Χ χωρίς να ανοίξουν τους παπύρους.

Η νέα τεχνολογία διαχωρίζει το καμένο υπόστρωμα του παπύρου από το μελάνι. Τα δύο υλικά διαθλούν διαφορετικά τις ακτίνες Χ, όμως η διαφορά είναι πολύ μικρή. Η νέα τεχνολογία κατάφερε να την εντοπίσει και έτσι κατέστη δυνατό να διαχωριστούν.

Για τους σκοπούς αυτούς χρησιμοποιήθηκε το μηχάνημα Ευρωπαϊκό Εργαστήριο Ακτινοβολίας Σύγχροτρον, που βρίσκεται στην Γκρενόμπλ.

Οι επιστήμονες κατάφεραν να διαβάσουν μόνο μεμονωμένα γράμματα του ελληνικού αλφαβήτου και μερικές λέξεις, όμως ευελπιστούν ότι ένα ισχυρότερο μηχάνημα ακτίνων Χ θα μπορέσει να φωτίσει το περιεχόμενο των παπύρων.

Ο επικεφαλής της επιστημονικής ομάδας δρ. Μοτσέλα έκανε λόγο για «επανάσταση» στον τομέα της παπυρολογίας, εκφράζοντας στην πεποίθηση ότι ανοίγει ο δρόμος για την αποκάλυψη των μυστικών και άλλων παπύρων.

Οι πάπυροι

Οι πάπυροι αποτελούσαν μέρος βιβλιοθήκης με 600-700 βιβλία, η οποία στεγαζόταν στην «Έπαυλη των Παπύρων» του Ηρακλείου. Εικάζεται ότι ανήκε στον πεθερό του Ιουλίου Καίσαρα, Καλπούρνιο Πίσο Κασονίνο ή σε κάποιον άλλο Ρωμαίο πολιτικό.

Η βιβλιοθήκη περιλαμβάνει κυρίως φιλοσοφικές πραγματείες των Επικούρειων.

Η έκρηξη του Βεζουβίου προκάλεσε ένα κύμα καυτού αέρα (περίπου 320 βαθμών Κελσίου), το οποίο απανθράκωσε τους παπύρους. Έτσι, παραδόξως, η καταστροφή του Ηρακλείου υπήρξε ευεργετική για τους παπύρους, οι οποίοι διατηρήθηκαν σε αυτή την ευαίσθητη μορφή.

Οι πάπυροι δωρίστηκαν στον Ναπολέοντα Βοναπάρτη το 1802 και σήμερα περιήλθαν στο Ινστιτούτο της Γαλλίας.

Είναι γραμμένοι στα ελληνικά διότι η νότια Ιταλία είχε αποικηθεί εκτεταμένα από τους Έλληνες και ονομαζόταν Magna Graecia (Μεγάλη Ελλάδα). Ακόμα, οι μορφωμένοι Ρωμαίοι ενδιαφέρονταν για την ελληνική λογοτεχνία και συγκέντρωναν διάφορα σημαντικά χειρόγραφα στην ελληνική.

Εικάζεται ότι οι εν λόγω πάπυροι ίσως να αποτελούν έργα του επικούρειου φιλοσόφου και ποιητή Φιλόδημου, διότι συγκρίνοντας τους παπύρους με άλλο σωζόμενο έργο του από το Ηράκλειο διαφάνηκαν ομοιότητες. Την εικασία ενισχύει η άποψη ότι ο Κασονίνος ήταν πάτρωνας του Φιλόδημου.

Η έρευνα δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό “NatureCommunications”.

Eπιμέλεια: Μαρία Τσαγγάρη

Πηγή: ΑΠΕ-ΜΠΕ