Η ενέργεια ως εργαλείο γεωπολιτικής επιρροής

Οι οικονομικοί συντελεστές ενός κράτους μεγεθύνονται στις περιπτώσεις εκείνες που το κράτος αυτό διαθέτει ενεργειακούς πόρους. Αυτή η πραγματικότητα ισχυεί τόσο για μεγάλες δυνάμεις όπως η Ρωσική Ομοσπονδία, αλλά και για μικρά κράτη όπως η Κύπρος. Όλοι θυμούνται τις επιπτώσεις που είχε για την ευρωπαϊκή οικονομία το αραβικό εμπάργκο του 1973 μετά τον Αραβοϊσραηλινό πόλεμο του Γιομπ Κιπούρ, όταν μερικά αδύναμα έθνη, κατά τον Χένρι Κίσσιγκερ, έθεσαν σε αμφισβήτηση τα ευρωπαϊκά και αμερικανικά εθνικά συμφέροντα.

Με άλλα λόγια, η κατοχή μεγάλων ποσοτήτων υδρογονανθράκων επιδρά ως πολλαπλασιαστής ισχύος αφού δύναται να επιφέρει μεγάλα οικονομικά έσοδα στο κράτος που είναι προικισμένο με αυτά, αλλά και να αυξήσει την διαπραγματευτική του ισχύ.
Το προαναφερθέν καθίσταται ακόμα πιο σαφές από τις ανακατατάξεις που επήλθαν ένεκα της απόφασης της Ρωσίας να ακυρώσει το σχέδιο της για τη δημιουργία του αγωγού South Stream, ο οποίος θα ολοκληρωνόταν εντός του 2015 και θα μετέφερε από το 2019 ρωσικό φυσικό άεριο δια μέσου της Μαύρης Θάλασσας προς την Τουρκία και από εκεί πρός άλλες ευρωπαϊκές χώρες.

Οι λόγοι πίσω από την απόφαση της Μόσχας δεν είναι απόλυτα σαφείς, καθώς δημοσιεύματα του ξένου τύπου κάνουν λόγο για εκδικητική στάση της Μόσχας για τις κυρώσεις της Δύσης, ενώ άλλα υπογραμμίζουν ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση δια μέσου της βουλγαρικής κυβέρνησης, όντως έθετε διάφορα προσκόμματα στη Ρωσία. Φυσικά, μπορεί να ισχύουν και τα δύο.

Αυτό που είναι σαφές, όμως, είναι η απόφαση της Ευρωπαϊκής Ένωσης να προβεί σε διαφοροποίηση των πηγών τροφοδοσίας της και να απεξαρτηθεί από το ρωσικό φυσικό αέριο. Ο διαδριατικός αγωγός (TAP), o οποίος από το 2019 αναμένεται να μεταφέρει αζερικό φυσικό αέριο μέσω της ελληνικής επικράτειας προς άλλες χώρες είναι μικρής χωρητικότητας. Συνεπώς, πρέπει να εξεταστούν και άλλες λύσεις.

Μία από αυτές είναι ο υπό συζήτηση αγωγός East Med, μεταφορικής ικανότητας 8-10 δισεκατομμυρίων κυβικών μέτρων. Θα μεταφέρει φυσικό αέριο από το Ισραήλ και την Κυπρο, προς την Κρήτη και από εκεί θα συνεχίζει στην ηπειρωτική Ελλάδα, απ’ όπου θα διακλαδώνεται με άλλους αγωγούς μεταφέροντας το αέριο προς την Ευρώπη.

Οι τρέχουσες εξελίξεις χαλυβδώνουν την ενεργειακή συνεργασία του Ισραήλ με την Κύπρο και την Ελλάδα. Παγία αρχή της εξωτερικής πολιτικής του Ισραήλ είναι η αναζήτηση «ζωτικού χώρου» προς την ευρωπαϊκή ήπειρο. Με άλλα λόγια, η αλληλεπίδραση της γεωγραφίας με την πολιτική (γεωπολιτική) αναγκάζει το Τελ Αβίβ να διάκειται ευνοϊκά στην όποια συνεργασία με την Αθηνα και την Λευκωσία.

Οι τεταμένες διπλωματικες σχέσεις με την Τουρκία, βασικό σύμμαχο του Ισραήλ την δεκαετία του ΄90, υποβοηθούν την δημιουργία μιας τριμερούς συμμαχίας στην περιοχή. Δεν ισχυριζόμαστε ότι όλα είναι ρόδινα και ότι θα εξελιχθούν όπως θα θέλαμε. Παρά τη θετική στάση του Ισραήλ για τον αγωγό East Med, έχουν διατυπωθεί επιφυλάξεις από Ισραηλινούς αξιωματούχους για το κόστος αυτού του αγωγού λόγω του μεγάλου βάθους που πρέπει να τοποθετηθεί. Ωστόσο, είναι στο χέρι μας να προωθησουμε αυτή τη συνεργασία προς όφελος των ελληνοκυπριακών και ελλαδικών συμφερόντων ευρύτερα. Ηδή, υπάρχουν ελπιδοφόρα μηνύματα για μεταφορά και πώληση κυπριακού φυσικού αερίου από το τεμάχιο «Αφροδίτη» προς την αιγυπτιακή αγορά.