Τ. Χατζητοφή: Ο πολιτισμός ως εργαλείο για συμφιλίωση και ειρήνη

Πώς ξεκίνησε η πρωτοβουλία για την Πορεία της Αλήθειας;

Η Πορεία της Αλήθειας ξεκίνησε όταν αντιλήφθηκα ότι παρόλο που η επιστροφή των κλεμμένων νωπογραφιών, εικόνων και ψηφιδωτών στον κόσμο της Κύπρου έφερνε μια μορφή δικαιοσύνης, δεν κάλυπτε ωστόσο τη λαχτάρα για την ειρήνη που ένοιωθα ως πρόσφυγας.

Ξεκινώντας με την υπόθεση της Κανακαριάς, τέθηκα επικεφαλής της προσπάθειας για επαναπατρισμό των κλεμμένων έργων τέχνης μας για την κυπριακή κυβέρνηση και την Εκκλησία της Κύπρου. Ήθελα να χρησιμοποιήσω όλα όσα έζησα και διδάχθηκα από παρόμοιες υποθέσεις για τις οποίες εργάστηκα στην Ιαπωνία, Γερμανία, ΗΠΑ, Ηνωμένο Βασίλειο, Ολλανδία, Καναδά και Ελλάδα, και να στείλω ευρύτερα μηνύματα τα οποία θα άγγιζαν την ουσία του προβλήματος.

Η καταστροφή της πολιτιστικής κληρονομιάς είναι αποτέλεσμα μιας ασθένειας που λέγεται μισαλλοδοξία. Ο σεβασμός και η αναγνώριση της αξιοπρέπειας μεταξύ των λαών που βρίσκονται σε κατάσταση αντιπαράθεσης, εφαρμόζοντας ευρέως τη διπλωματία ως εργαλείο για την ειρήνη και τη συμφιλίωση, δρα όπως η προληπτική ιατρική. Η ευαισθητοποίηση σχετικά με τη σημασία της προστασίας της πολιτιστικής μας κληρονομιάς είναι μεγάλης σημασίας, όπως είναι και η συνειδητοποίηση ότι η προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς είναι ευθύνη όλων των πολιτών. Χρειαζόμουν ένα βήμα ανεξάρτητο από την Εκκλησία και την Κυβέρνηση της Κύπρου, όπου θα μπορούσε να αναπτυχθεί διάλογος και να βρεθούν λύσεις για αυτά τα ζητήματα και προβλήματα με σπουδαίους στοχαστές και εμπειρογνώμονες από ολόκληρο τον κόσμο. Και έτσι γεννήθηκε η «Πορεία της Αλήθειας».

Ποιες είναι οι επιτυχίες της Πορείας της Αλήθειας μέχρι σήμερα;

Η πρώτη εκδήλωση της Πορείας της Αλήθειας ήταν τα εγκαίνια μιας έκθεσης τέχνης στο ‘The location of culture’, ένα σημαντικό χώρο στη Χάγη, με καλλιτέχνες από την Κύπρο, Ελλάδα, Τουρκία και Ολλανδία.

Στη συνέχεια δημιουργήσαμε ένα πιλοτικό πρόγραμμα σε βρετανικά σχολεία της Ολλανδίας. Ζητήθηκε από τα παιδιά να σχεδιάσουν μια «σφραγίδα προστασίας» για την πολιτιστική κληρονομιά. Με αυτό τον τρόπο τα παιδιά μπόρεσαν να καθορίσουν τι σημαίνει η πολιτιστική κληρονομιά τόσο για τα ίδια όσο και για ανθρώπους διαφόρων εθνοτήτων.

Ένα από τα πιο δύσκολα μας έργα ήταν η διοργάνωση της συζήτησης που πραγματοποιήθηκε στο Μέγαρο της Ειρήνης στο Σεπτέμβριο 2013. Η Πορεία της Αλήθειας κατάφερε να συγκεντρώσει μερικούς από τους πιο λαμπρούς εμπειρογνώμονες του κόσμου για να αναλύσουν την υπόθεση του Μονάχου, τις τέσσερις εικόνες του Αντιφωνητή, καθώς και υποθέσεις από το Αφγανιστάν, και να τονίσουν τους τομείς όπου χρειάζεται βελτίωση.

Αυτές οι συζητήσεις ανέδειξαν την ανάγκη για αλλαγές και για εναρμόνιση με την ευρωπαϊκή νομοθεσία, την ανάγκη για εμπλοκή του κοινού στον τομέα της προστασίας της πολιτιστικής κληρονομιάς, τη σχέση μεταξύ της καταστροφής της πολιτιστικής κληρονομιάς και άλλων εγκλημάτων όπως η εμπορία όπλων, ναρκωτικών κλπ., καθώς και για το πόσο ζωτικής σημασίας είναι να αναπτυχθεί καλύτερη συνεργασία μεταξύ όλων των εμπλεκομένων (ακαδημαϊκών, αστυνομίας, οίκων δημοπρασίας, εμπόρων, κυβερνήσεων, ΜΚΟ, ακτιβιστών κλπ.).

Τοιχογραφία από την Παναγία την Αψιδιώτισσα

Μιλήστε μας για την πρόσφατη παρουσίαση σας στη Βουλή των Λόρδων, «Αίμα, Θησαυροί και Ισλαμικό Κράτος – Πόλεμος, εξτρεμισμός και η λεηλασία του πολιτισμού». Πώς βοήθησε την Πορεία της Αλήθειας και ποια ήταν τα αποτελέσματα;

Η δεύτερη μεγάλη δημόσια συζήτηση μας πραγματοποιήθηκε στη Βουλή των Λόρδων στο Ηνωμένο Βασίλειο, υπό την αιγίδα της Βαρόνης Berridge of the Vale of Catmose, και είχε τίτλο: «Αίμα, Θησαυροί και Ισλαμικό Κράτος: Πόλεμος, εξτρεμισμός και η λεηλασία του Πολιτισμού».

Σε αυτή την εκδήλωση όπου η προσέλευση ήταν μόνο κατόπιν πρόσκλησης, η Βαρόνη στην ομιλία της έδωσε έμφαση στην ανάγκη για ελεύθερη θρησκευτική έκφραση. Αναφέρθηκε στις τέσσερις τοιχογραφίες από την Αψιδιώτισσα ως παραδείγματα λεηλατημένων και παράνομα διακινούμενων έργων τέχνης, και δήλωσε ότι πρέπει να δοθεί τέλος στην καταστροφή της πολιτιστικής κληρονομιάς.

Στη συνέχεια έλαβα εγώ το λόγο και μίλησα για την ελευθερία, για το τι σημαίνει για μένα, ως πρόσφυγα, η πολιτιστική κληρονομιά και πώς η καταστροφή και βεβήλωση μπορεί να αποτελέσει ανυπέρβλητο εμπόδιο για την ειρήνη και τη συμφιλίωση. Επίσης, κάλυψα το θέμα της σημασίας της πολιτιστικής κληρονομιάς ως μέρος της ταυτότητας μας, και τόνισα ότι έχουμε όλοι την ευθύνη για την προστασία της. Και παρόλο που η καταστροφή της πολιτιστικής κληρονομιάς παρατηρείται κυρίως σε χώρες όπως η Συρία, το Ιράκ, η Κύπρος και αλλού, οι αγοραστές για αυτά τα κλεμμένα έργα τέχνης προέρχονται κυρίως από το δυτικό κόσμο, πράγμα που μας κάνει συνεργούς στην καταστροφή της ίδιας μας της πολιτιστικής κληρονομιάς.

Ο καθηγητής Willy Bruggeman πρώην διευθυντής της Europol μίλησε για την έκταση της καταστροφής της πολιτιστικής κληρονομιάς τόσο με ποσοτικούς όσο και με ποιοτικούς όρους. Μίλησε για την ανάγκη για δικαιοσύνη και στη συνέχεια έδωσε το λόγο στο Βαρόνο Bremers, Γενικό Εισαγγελέα της πρώην Γιουγκοσλαβίας, ο οποίος μίλησε για τη διαφορά μεταξύ εθνοκάθαρσης και γενοκτονίας και για το πώς η εσκεμμένη καταστροφή ενός πολιτισμού μπορεί να αποτελέσει το σημαντικότερο επιχείρημα ώστε να παρουσιασθεί η εθνοκάθαρση ως γενοκτονία ενώπιον των δικαστηρίων.

Τον Γενικό Εισαγγελέα Bremers ακολούθησε ο καθηγητής Norman Palmer, ο οποίος είναι ένας διεθνώς διακεκριμένος εμπειρογνώμονας στον τομέα του ιδιωτικού περιουσιακού δικαίου. Ο καθηγητής εξήγησε τι μπορεί και δεν μπορεί να κάνει ο νόμος και ότι θα πρέπει να εξετάσουμε και την περίπτωση εναλλακτικών τρόπων αποκατάστασης. Είπε επίσης ότι σε αυτόν τον τομέα απαιτούνται αλλαγές στο βρετανικό δίκαιο.

Συνοψίζοντας, ο Βρετανός Βουλευτής David Burrowes υποσχέθηκε να θέσει τα θέματα που συζητήθηκαν μαζί με την Βαρόνη Berridge ενώπιον της βρετανικής κυβέρνησης για να προωθηθούν οι απαραίτητες αλλαγές στη νομοθεσία της Βρετανίας με σκοπό την καλύτερη προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς σε περιοχές συγκρούσεων.

Η ανταπόκριση ήταν εξαιρετικά θετική και ο Βουλευτής και η Βαρόνη θα συνοδεύσουν τις νωπογραφίες όταν θα ταξιδέψουν στην Κύπρο με το νέο έτος για να παρουσιαστούν σε έκθεση.

H Τασούλα Χατζητοφή με τον Βουλευτή David Βurrowes στη παρουσίαση στη Βουλή των Λόρδων

Ποια τα σχέδια της Πορείας της Αλήθειας για το μέλλον;

Η Πορεία της Αλήθειας πρόκειται να δημιουργήσει αριθμό προγραμμάτων με σκοπό να εμπλακεί το κοινό και να αναλάβει ευθύνη για την προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς. Θα συνεχίσει επίσης να επισημαίνει σε διεθνείς δημόσιες συζητήσεις τους τομείς που χρήζουν βελτίωσης. Βλέπουμε σήμερα ότι εξτρεμιστικές οργανώσεις όπως το Ισλαμικό Κράτος εκμεταλλεύονται, μεταξύ άλλων, και κλεμμένα έργα τέχνης για να χρηματοδοτούν τις ενέργειες τους. Η Πορεία της Αλήθειας θα συνεχίσει να αξιοποιεί την πολιτιστική κληρονομιά ως εργαλείο για ειρήνη και συμφιλίωση σε περιοχές συγκρούσεων. Ως κοινωνία, πρέπει να αναθεωρήσουμε τις ηθικές μας αξίες. Αν δεν υπάρχει ζήτηση για κλεμμένα θρησκευτικά σύμβολα θα εκλείψει και η αγορά για τέτοια αντικείμενα. Με τις δημόσιες συζητήσεις και τις διαλέξεις της η Πορεία της Αλήθειας καλεί το κοινό, τους πολιτικούς και τους μεγαλοβιομηχάνους να συμπορευτούν μαζί μας στην παγκόσμια προσπάθεια για να φέρουμε την κοινωνική αλλαγή. Σύντομα, θα ακούσετε για πολλά ακόμα καινοτόμα προγράμματα και για την επόμενη δημόσια συζήτηση μας που ελπίζουμε να οργανώσουμε στην Αμερική.

Τοιχογραφία από την Παναγία Αψιδιώτισσα

Ποιες είναι οι απόψεις σας για την επιστροφή των μαρμάρων του Παρθενώνα; Οι φωνές που υποστηρίζουν την επιστροφή των μαρμάρων στην Ελλάδα άρχισαν να πληθαίνουν αλλά το Βρετανικό Μουσείο παραμένει αμετακίνητο στις απόψεις του. Πώς μπορεί να επιτευχθεί ο επαναπατρισμός κατά την άποψη σας και την πείρα σας σε αυτό τον τομέα;

Το θέμα των μαρμάρων είναι πολύ επίκαιρο και πιστεύω ότι θα επιστραφούν στην Ελλάδα. Η νομοθεσία δεν είναι πάντα η απάντηση. Αν δεν υπήρχαν παραθυράκια στο νόμο, τα μάρμαρα θα είχαν επιστραφεί στην Ελλάδα εδώ και χρόνια. Υπάρχουν πολλοί και διάφοροι τρόποι για να επιτευχθεί μια συμφωνία με τους Βρετανούς σχετικά με τα μάρμαρα όπου θα βγουν όλοι κερδισμένοι. Στις δικαστικές διαμάχες υπάρχει ένας νικητής και ένας ηττημένος ενώ η υπόθεση των μαρμάρων πρέπει να επιλυθεί με δυο νικητές. Ένα τέτοιο αποτέλεσμα πρέπει να επιτευχθεί εκτός δικαστηρίων με διαπραγματευτές οι οποίοι κατανοούν θέματα όπως η εθνική περηφάνια, η ιστορία, η πολιτική και η διπλωματία καθώς και τα δυνατά και αδύνατα σημεία του νόμου σε κάθε περίπτωση, μια και κάθε υπόθεση είναι μοναδική.