Το Λονδίνο και ο αυξανόμενος πληθυσμός μεταναστών

Το πρώτο μεγάλο κύμα μεταναστών της νεότερης εποχής καταγράφηκε το 2004, με την ένταξη στην ΕΕ των ανατολικοευρωπαϊκών χωρών. Έως και 2 εκατομμύρια Πολωνοί πέρασαν από τη Βρετανία. Εκατοντάδες χιλιάδες έμειναν επί χρόνια, οι περισσότεροι έως σήμερα.

Σιγά-σιγά τα πολωνικά καταστήματα τροφίμων άρχισαν να ξεφυτρώνουν σε διάφορες συνοικίες της πόλης. Κάποια στιγμή άρχισαν να εμφανίζονται δειλά-δειλά και καταστήματα από τις χώρες της Βαλτικής και εσχάτως μαγαζιά με τη σημαία της Βουλγαρίας και της Ρουμανίας, αλλά και χωρών εκτός ΕΕ, όπως της Αλβανίας. Είναι χαρακτηριστικό ότι ο περίφημος δρόμος Green Lanes που διασχίζει την καρδιά της κυπριακής παροικίας με αποτέλεσμα να έχει γνωστός ως ‘Greek Lanes’, έχει αρχίσει από ορισμένους νεοαφιχθέντες περίοικους να χαρακτηρίζεται πλέον ως ‘Balkan Lanes’.

Ωστόσο, η κρυφή μεταναστευτική ιστορία των τελευταίων 3-4 ετών είναι οι αυξημένες αφίξεις πολιτών από τις χώρες του νότου της ευρωζώνης. Είναι εντυπωσιακό το πόσο πολύ πιο συχνά ακούει κανείς πλέον στη βρετανική πρωτεύουσα ιταλικά, ισπανικά και ελληνικά.

Τα στοιχεία από την Εθνική Στατιστική Υπηρεσία την τελευταία τριετία δείχνουν σταθερά πως η μεγαλύτερη αύξηση στον αριθμό αυτών που λαμβάνουν αριθμό κοινωνικής ασφάλισης στη Βρετανία αφορά υπηκόους της Ισπανίας, της Ιταλίας και της Ελλάδας (και της Πολωνίας). Οι χώρες αυτές έχουν δει καθ’ όλα τα χρόνια της κρίσης τους νέους τους (και όχι μόνο) και τα πιο δυνατά μυαλά, αλλά και ανειδίκευτους εργάτες να αναζητούν την τύχη τους στη δυτική Ευρώπη, με το Λονδίνο να είναι προτιμητέος προορισμός.

Παράλληλα όλο και περισσότεροι φοιτητές από τις χώρες αυτές δεν επιστρέφουν στις πατρίδες τους μετά την ολοκλήρωση των σπουδών τους, κάτι που ισχύει και με τους Κύπριους σύμφωνα με ανεπίσημες εκτιμήσεις. Η υψηλή ανεργία είναι ο βασικός λόγος για αυτό το brain drain. Στη Βρετανία τα ποσοστά ανεργίας είναι επίσης ψηλά, αλλά βαίνουν διαρκώς μειούμενα, έστω και αν ένα αρκετά σημαντικό ποσοστό των νέων θέσεων εργασίας αφορά μερική απασχόληση η αυτοεργοδοτούμενους που δεν είναι πάντα σαφές αν έχουν εξασφαλισμένο σταθερό εισόδημα.

Αυτή η αλλαγή στο τοπίο του Λονδίνου και άλλων μεγάλων πόλεων, ο επικίνδυνος πλέον συνωστισμός στα μέσα συγκοινωνίας τις ώρες αιχμής, ο εντονότερος ανταγωνισμός για τις θέσεις εργασίας είναι οι παράγοντες που έχουν φέρει στο προσκήνιο ξενοφοβικά επιχειρήματα, όπως διατυπώνονται κατά κύριο λόγο από το Κόμμα Ανεξαρτησίας UKIP του Νάιτζελ Φάρατζ.

Στο Λονδίνο η αλήθεια είναι πως η συζήτηση δεν έχει τόσο έντονο το ξενοφοβικό στοιχείο, καθώς η πόλη έχει μάθει να ζει με τους μετανάστες εδώ και πάνω από έξι δεκαετίες. Η συζήτηση γίνεται επί της βάσης της «ταλαιπωρίας» και της επιβάρυνσης των δημοσίων υπηρεσιών που προξενεί ο υπερβολικά μεγάλος πληθυσμός.

Ωστόσο οι πιέσεις που δέχεται το σύστημα δημόσιας υγείας, οι προκλήσεις στην παράδοση στην οποία πιστεύουν οι Βρετανοί και σε πολλές περιπτώσεις η δυσκολία ενσωμάτωσης ξένων πληθυσμών σε σχολεία και τοπικές κοινωνίες έχουν πράγματι δημιουργήσει ένα σκηνικό υποβόσκουσας έντασης σε αρκετές περιοχές. Αν προσθέσει κανείς τον έμφυτο ευρωσκεπτικισμό των Βρετανών, τη σύγχρονη καχυποψία για τους μουσουλμάνους και την ακόμα και ρατσιστική συμπεριφορά ορισμένων ταμπλόιντ εφημερίδων, τότε γίνεται αντιληπτό πως ο εκνευρισμός σε μια ασφυκτικά γεμάτη πλατφόρμα τρένου θα μπορούσε κάποια στιγμή να μετατραπεί σε οργή στον δρόμο με θύμα τους «ξένους».

Για τους λόγους αυτούς η μετανάστευση είναι πλέον για τα καλά στην κορυφή της πολιτικής ατζέντας σε όλες τις χώρες της Ευρώπης. Για τη δύση και τον βορρά η πρόκληση είναι πώς θα ενσωματώσουν τους νέους πολίτες τους. Σε ό,τι αφορά δε τους πληθυσμούς της νότιας Ευρώπης, το δράμα είναι άλλο, ένα δράμα που θυμίζει παρελθούσες εποχές ένδειας και έλλειψης επαρκούς κοινωνικής συνοχής και προστασίας.

Τουλάχιστον η γενικά αρμονική συνύπαρξη τόσων εθνικοτήτων στην ‘Balkan Lanes’ δίνει ένα μάθημα για το πώς μια πόλη μπορεί να ανανεώνεται, με τις όποιες αρχικές επιφυλάξεις δημιουργεί κάθε νέα άφιξη: το μυστικό είναι από τη μία πλευρά η ανεκτικότητα και η θετική προδιάθεση και από την άλλη ο σεβασμός στις αξίες και στον τρόπο λειτουργίας της κοινωνίας και της τοπικής κοινότητας.