Διάσωση κοινής πολιτιστικής κληρονομιάς- μήνυμα συνεργασίας

Πόση σημασία έχει ο πολιτισμός και η αναστήλωση μνημείων ένθεν και ένθεν της πράσινης γραμμής; Ποιο είναι το γενικότερο μήνυμα που θέλετε να στείλετε με όλη αυτή την εργασία, που γίνεται με σεμνότητα και χωρίς τυμπανοκρουσίες;

Σε ώρες σύγκρουσης στόχος και θύματα δεν είναι μόνο οι άνθρωποι, αλλά και τα μνημεία. Η ανθρώπινη ζωή ευτελίζεται και τα μνημεία λεηλατούνται και καταστρέφονται. Όταν παύσουν οι συγκρούσεις και τα φονικά τότε παραμένουν τα ερείπια για να θυμίζουν την καταστροφική μανία του ανθρώπου. Ό,τι στο μεταξύ διασώθηκε, αφήνεται εγκαταλελειμμένο στη φθορά του χρόνου. Η συνέχεια είναι προκαθορισμένη.

Η ΤΕ είχε εξ αρχής μια αποστολή: τη διάσωση των μνημείων. Για να πετύχει σε αυτή της την αποστολή έπρεπε να υπερβεί εμπόδια και να ανακαλύψει νέους τρόπους προσέγγισης ενός ευαίσθητου θέματος που είχε να κάνει με την ιστορία και τις παραδόσεις των Κυπρίων. Τη σύγκρουση και τη διαμάχη έπρεπε να την κάνει συμπόρευση και συνεργασία, τα μνημεία από σημείο διαφοράς πολιτιστικών χαρακτηριστικών σε κοινή κληρονομιά για όλους τους Κυπρίους. Τα χάσματα και τις προκαταλήψεις θα έπρεπε να τα μετατρέψει σε αμοιβαίο σεβασμό.
Εφτά χρόνια μετά την ίδρυσή της η ΤΕ μπορεί να δείξει συγκεκριμένο έργο, που σημαίνει ότι η συνεργασία είναι δυνατή και η δημιουργία κοινών στόχων είναι μέσα στις δυνατότητες μας.

Πότε άρχισε τη λειτουργία της η επιτροπή και ποια έργα έχουν ολοκληρωθεί μέχρι τώρα;

Η ΤΕ ιδρύθηκε μαζί με άλλες ΤΕ το 2008 με απόφαση των ηγετών των κοινοτήτων, Δημήτρη Χριστόφια και Μεχμέτ Αλή Ταλάτ, μέσα στα πλαίσια των διακοινοτικών συνομιλιών για την αντιμετώπιση προβλημάτων της καθημερινότητας των πολιτών. Δηλαδή, ζητημάτων που απασχολούν τους πολίτες και που απαιτούν ρύθμιση και ξεπέρασμα των εμποδίων που η ανώμαλη κατάσταση εμπεριέχει.
Η εντολή προς την ΤΕ ανανεώθηκε στη συνέχεια από τους αρχηγούς των κοινοτήτων, Νίκο Αναστασιάδη και Ντερβίς Έρογλου.

Τα έργα που ευρίσκονται σε εξέλιξη είτε έχουν ολοκληρωθεί είναι:
Απόστολος Αντρέας. Πρώτο στάδιο, που είναι και ο πυρήνας του έργου και αφορά το συγκρότημα της εκκλησίας.
Άγιος Αυξέντιος στην Κώμη Κεπήρ
Το τζαμί Μουσταφά Πασιά στην Αμμόχωστο
Πύργος του Οθέλλου
Λουτρά στην Κάτω Πάφο
Παναγία Μελανδρύνα στην Καλογραία
Εκκλησία της Παναγίας στο Τραχώνι της Κυθραίας
Το Τζαμί στη Δένεια
Η εκκλησία του Προφήτη Ηλία στη Φιλιά
Η εκκλησία του Αγίου Νικολάου στο Συριανοχώρι
Τζαμί Τσερκέζ στη Λεμεσό
Τζαμί της Ευρέτου

-Πέραν αυτών των έργων συντήρησης και αποκατάστασης έχουν γίνει μικρότερης έκτασης παρεμβάσεις σε έναν αριθμό εκκλησιών, γύρω στις εικοσιπέντε.

Ποια έργα βρίσκονται σε εξέλιξη και τι προγραμματίζετε για το μέλλον;

Έργα που βρίσκονται στο στάδιο υλοποίησης είναι:

Η μονή του Αγίου Παντελεήμονα στη Μύρτου
Αίθουσα του Πλοίου της Κερύνειας, στο Κάστρο της Κερύνειας
Το οχυρό Μαρτενέγκο και άλλα μέρη των τειχών της Αμμοχώστου
Η Πύλη Ραβελίν των τειχών της Αμμοχώστου
Ο Νερόμυλος στη Χρυσοχού

-Άλλα 20 έργα ανάμεσα στα οποία ο Αρχάγγελος Μιχαήλ στο Λευκόνοικο προγραμματίζονται για την περίοδο 2015-2016.

Ποιοι είναι οι χρηματοδότες των έργων και τι δυσκολίες έχετε στην εξεύρεση οικονομικών πόρων;

Κύριος χρηματοδότης μας είναι η Ευρωπαϊκή Ένωση. Μέχρι της στιγμής έχουν δαπανηθεί 6,4 εκ ευρώ από εισφορές της ΕΕ.
Άλλοι μεγάλοι χρηματοδότες είναι η Εκκλησιά της Κύπρου που μαζί με το Εφκάφ έχουν αναλάβει τη συντήρηση του Αποστόλου Αντρέα. Τα χρήματα που δαπανούνται για το πρώτο στάδιο της συντήρησης ανέρχονται σε 2,200,000 ευρώ.

Εισφορές έχουν ακόμη γίνει από το Ίδρυμα Λεβέντη για τον Άγιο Παντελεήμονα γύρω στις 30χιλ ευρώ, από τη Συνεργατική Λευκονοίκου 28 χιλ. ευρώ για τον Αρχάγγελο Μιχαήλ και 25 χιλ. δολάρια από την Αμερικανική Πρεσβεία για τον Απόστολο Αντρέα.

Ενδιαφέρον για εισφορές έχει επιδειχθεί και από μέρους διαφόρων κοινοτήτων για τις εκκλησίες των χωριών τους, όμως απαιτούνται συνεννοήσεις για την αξιοποίησή τους.

Ως ομάδα έχετε δυσκολίες επικοινωνίας και συνεννόησης ή βρίσκετε πάντα τρόπους να κυλά η εργασία ομαλά;

Με την πάροδο του χρόνου και τη στενή συνεργασία μεταξύ των μελών της ΤΕ έχει δημιουργηθεί κλίμα αλληλοκατανόησης και εμπιστοσύνης, κάτι που διευκολύνει το έργο μας.
Δυσκολίες πάντοτε υπάρχουν. Άλλωστε η ίδρυση και μόνο της ΤΕ οφείλεται στην ύπαρξη δυσκολιών και προβλημάτων που έπρεπε να ξεπεραστούν. Όταν αντιμετωπίζουμε προβλήματα δε φτάνουμε σε αδιέξοδα. Αναζητούμε τρόπους συνέχισης της εργασίας μας με άλλες επιλογές, διαφορετικές την κάθε φορά, ανάλογα με τις περιστάσεις.

Πώς γίνεται η επιλογή των μνημείων που χρήζουν άμεσης επιδιόρθωσης και αναστήλωσης;

Χρειαστήκαμε 3-4 χρόνια μελέτης και προετοιμασίας πριν αρχίσει να αποδίδει συγκεκριμένο έργο η ΤΕ. Για τον καθορισμό του καταλόγου των έργων που η ΤΕ προώθησε υπήρξε συνεργασία με την Εκκλησία και το Τμήμα Αρχαιοτήτων και έγιναν επί τόπου επισκέψεις. Ιδιαίτερα βοηθητική στάθηκε και πάλι η ΕΕ που παραχώρησε ένα πόσο γύρω στις 500χιλ. ευρώ για τη μελέτη όλων των μνημείων. Καταγράφηκαν πέραν των 2300 χώρων πολιτιστικής σημασίας. Από αυτά μελετήθηκαν 700 και έγινε περαιτέρω μελέτη για 121.
Τελικό κριτήριο για την επιλογή των έργων θεωρήθηκε η μνημειακή κα ιστορική τους αξία, όπως και η επικινδυνότητα στην οποία βρίσκονται. Με αυτή τη λογική ξεχωρίστηκαν σαράντα μνημεία από τα οποία και αρχίσαμε το έργο της ΤΕ.

Προχωρά ομαλά η αναστήλωση του μοναστηριού του Απ. Ανδρέα και πότε θα είναι έτοιμο προς παράδοση;

Ο Απόστολος Αντρέας είναι ένα εργοτάξιο σε πλήρη λειτουργία και εξέλιξη. Κοινοπραξία εργάζεται συντονισμένα και αποδοτικά. Επί τόπου υπάρχουν μηχανικοί Ελληνοκύπριοι και Τουρκοκύπριοι που παρακολουθούν το έργο. Το UNDP-PFF εποπτεύει την πρόοδο με συχνές επισκέψεις και συναντήσεις με τους εργολάβους.
Το έργο προβλέπεται ότι, στην πρώτη του φάση, θα ολοκληρωθεί το καλοκαίρι του 2016.

Η παρουσία σας στην επιτροπή ήταν σίγουρα μια σημαντική εμπειρία για σας. Πόσο σας επηρέασε ως άνθρωπο και ως πνευματική προσωπικότητα;

Έχω γνωρίσει την Κύπρο και τους ανθρώπους της από πολλές σκοπιές και μέσα από διάφορα πόστα. Αυτό που ζω τώρα είναι πρωτοφανές, γεμάτο συγκίνηση και πόνο, αλλά και με λατρεία και αφοσίωση. Πρόκειται για μια Κύπρο διαφορετική που μου αποκαλύπτεται μέρα με τη μέρα, μνημείο με μνημείο, επίσκεψη με επίσκεψη.

Τώρα που χάσαμε τη παλιά μας ανεμελιά, μαθαίνω την πατρίδα μας από την αρχή, την ξαναανακαλύπτω. Κάθε μνημείο από τη νεολιθική εποχή ως τα τωρινά είναι έργο ανθρώπων που έζησαν, δημιούργησαν, άφησαν τα σημάδια τους και επηρέασαν, με ό,τι μας κληρονόμησαν, τη διαμόρφωση και τον πολιτισμό και τον χαρακτήρα του Κυπρίου. Η Κύπρος και ο λαός της πια δεν είναι για μένα μια γενικότητα κάτω από τον τίτλο πατρίδα. Είναι όλα τα επί μέρους σε μια αρμονική συνύπαρξη και σύζευξη που διαμορφώνουν την πολυπολιτισμικότητα του λαού μας.
Κάθε μνημείο μας λέγει και τη δική του ιστορία, που φανερώνει την παρουσία πολλών ανθρώπων και πολλών πολιτισμών. Όταν τα μάθεις όλα αυτά, τότε συνειδητοποιείς ότι όλα μαζί αποτελούν πλούσια κληρονομιά, κοινό κτήμα όλων των Κυπρίων.

Πολιτιστική κληρονομιά είναι και οι άνθρωποι με τα κοινά τους χαρακτηριστικά, αλλά και τις διαφορές που τους χαρακτηρίζουν. Όλοι είμαστε παιδιά της Κύπρου, Ελληνοκύπριοι, Τουρκοκύπριοι, Μαρωνίτες, Αρμένιοι και Λατίνοι. Όλοι αγαπούμε τον τόπο μας, την κοινή μας πατρίδα. Όλοι μαζί, με τις γλώσσες μας, τις θρησκείες, τα δόγματα και τα έργα μας είμαστε καρπός της πολυτάραχης ιστορίας του νησιού μας. Μέσα σε συνθήκες σύγκρουσης και αλληλοεξόντωσης αυτοκαταστρεφόμαστε. Μέσα σε πνεύμα συμπόρευσης και συνεργασίας αποτελούμε ένα τεράστιο δυναμικό που μπορεί να κάνει την Κύπρο ευτυχισμένη.

Παλιά βλέπαμε την Κύπρο στη γενικότητα της. Ένα χάρτη που απλώνεται από την Πάφο ως τον Απόστολο Αντρέα. Τώρα τη ζούμε μέσα από την Επιτροπή διαφορετικά. Έχουμε μοναδικές εμπειρίες μέσα σε απίστευτα όμορφα τοπία. Τη ξαναμαθαίνουμε τοπίο με τοπίο, με τις βουνοπλαγιές, τις λαγκαδιές και τις ακρογιαλιές της. Τώρα μάλιστα την Άνοιξη με τα αγριολούλουδά της, διαφορετικά από περιοχή σε περιοχή, από μέρα σε μέρα. Από μακριά μια απέραντη σύνθεση του κίτρινου και του κόκκινου και όταν τα πλησιάσεις, σκύψεις στη γη θα δεις όλων των λογίων τα χρώματα και τι αποχρώσεις. Ασπάλαθοι, λαψάνες, μαργαρίτες, άσπρες, κίτρινες, λαλέδες, πετεινοί και άγριες βελούδινες τουλίπες, ορχιδέες σε μια μεγάλη ποικιλία. Ένας τόπος ευλογημένος από τη φύση. Ένας τόπος φιλικός, ένας τόπος παράδεισος. Κι όταν βρίσκεσαι μέσα στο κυπριακό τοπίο νιώθεις να γεμίζει η ψυχή σου ειρήνη και αγάπη για τον τόπο και τους ανθρώπους, έτσι γενικά και αδιαίρετα. Τότε αναδύεται από μέσα σου σαν προσευχή η παράκληση να πάρουμε το μήνυμα της φύσης και να ξαναλογαριάσουμε τη ζωή μας μέσα σε συνθήκες αρμονίας και χαράς, όπως έτσι γνήσια αναδύεται από τη γη μας.