Ποια είναι η μεγαλύτερη πρόκληση του συστήματος φροντίδας, σύμφωνα με μελέτη

Η διασφάλιση καθολικής πρόσβασης των παιδιών σε δομές φροντίδας είναι  η μεγαλύτερη πρόκληση του συστήματος φροντίδας στην Κύπρο, κατέδειξε μελέτη με θέμα την “Χαρτογράφηση Υπηρεσιών Κοινωνικής Εργασίας και Μέριμνας στην Κύπρο: Διαθεσιμότητα, Προκλήσεις και Προοπτικές. Φάση Α΄: Παιδοκομικοί Σταθμοί και Κέντρα Προστασίας και Φροντίδας Παιδιών” τα συμπεράσματα της οποίας παρουσιάστηκαν σήμερα σε διάσκεψη Τύπου και η οποία παρουσιάστηκε στην ΠΕΟ.

Την έρευνα είχε αναθέσει το Γραφείο Γυναικών Εργατοϋπαλλήλων ΠΕΟ με τη στήριξη του Εθνικού Μηχανισμού για τα Δικαιώματα της Γυναίκας και Παγκύπρια Εργατική Ομοσπονδία (ΠΕΟ). Υλοποιήθηκε από το Ινστιτούτο Εργασίας Κύπρου (ΙΝΕΚ-ΠΕΟ) και λήφθηκαν προσωπικές και εις βάθους συνεντεύξεις με κοινωνικούς εταίρους και προσωπικότητες που ασχολούνται με τα θέματα προστασίας και φροντίδας παιδιών ενώ έγινε ποσοτική έρευνα τύπου survey με διευθύνσεις παιδοκομικών σταθμών με παγκύπρια κάλυψη. Συγκεκριμένα έλαβαν μέρος 42 παιδοκομικοί σταθμοί και 72 γονείς με παιδιά σε δομές φροντίδας. Λήφθηκαν επίσης προσωπικές συνεντεύξεις με αντιπροσώπους των κοινωνικών εταίρων και Ανεξάρτητων Αρχών.

Η έρευνα κατέδειξε ότι το ποσοστό ιδιωτικών παιδοκομικών σταθμών έναντι του ποσοστού των κοινοτικών/δημοτικών σταθμών είναι δυσανάλογα μεγαλύτερο, όπως δυσανάλογος είναι και ο αριθμός των παιδιών που εξυπηρετείται από τις ιδιωτικές και κοινοτικές/δημοτικές δομές.  

Παρατηρείται  επίσης σταδιακή  αύξηση των  Κέντρων Προστασίας και Φροντίδας Παιδιών και στον ιδιωτικό και στον κοινοτικό τομέα μεταξύ 2013 – 2019, ωστόσο ο συνολικός αριθμός παραμένει πολύ χαμηλός.  

Σημειώνεται ότι στις ορεινές και απομακρυσμένες από τα κέντρα των πόλεων αγροτικές περιοχές η διαθεσιμότητα υποδομών φροντίδας και απασχόλησης παιδιών είναι  σχεδόν ανύπαρκτη. 

Παράλληλα η διασφάλιση καθολικής πρόσβασης των παιδιών στις δομές φροντίδας είναι η μεγαλύτερη πρόκληση του συστήματος φροντίδας στην Κύπρο. Η απουσία της είναι ανάμεσα στους παράγοντες που δημιουργούν το λεγόμενο «Χάσμα Παιδικής Φροντίδας», το οποίο είναι ιδιαίτερα διευρυμένο στην Κύπρο. 

Σύμφωνα με την μελέτη, το μηνιαίο κόστος φροντίδας είναι ιδιαίτερα ψηλό και δυσανάλογο σε σχέση με το ύψος των μισθών σε πολλά επαγγέλματα, ιδιαίτερα αυτό στις ιδιωτικές δομές φροντίδας. 

Εξάλλου, το ωράριο  λειτουργίας των παιδοκομικών σταθμών κατατάσσεται ανάμεσα στα σοβαρότερα προβλήματα για τους γονείς, οι οποίοι εργάζονται με μη συμβατά ωράρια  και  βάρδιες εργασίας.  Πολλοί γονείς αναγκάζονται να εγκαταλείψουν τα επαγγέλματά τους ή να προσφύγουν σε άτυπες μορφές παιδικής φροντίδας, ή/και στα κοινωνικά επιδόματα. 

Τονίζεται ότι η εξισορρόπηση επαγγελματικής και ιδιωτικής ζωής και οι δομές φροντίδας παιδιών είναι συγκοινωνούντα δοχεία, το ένα επηρεάζει το άλλο και χωρίς την αντιμετώπιση του ενός δεν μπορεί να σημειωθεί πρόοδος στο άλλο. 

Ενώ η  ποιότητα υπηρεσιών παιδικής φροντίδας στην Κύπρο από  τους παιδοκομικούς  σταθμούς  και  τα  Κέντρα Προστασίας  και  Φροντίδας  Παιδιών  έχει  βελτιωθεί σημαντικά, σύμφωνα με τη μελέτη, παραμένουν ωστόσο σημαντικές προκλήσεις ανάμεσά τους η παροχή υποστηρικτικών υπηρεσιών από επαγγελματίες  και  η  συνεχιζόμενη  κατάρτιση  του προσωπικού.  

Ανάμεσα στους ανασταλτικούς παράγοντες ανάπτυξης του  συστήματος  φροντίδας  είναι  οι  συντηρητικές πολιτικές που εφαρμόστηκαν, η έλλειψη οράματος για ανάπτυξη Σχεδίων Δράσεως, η άγνοια ή/και η υποτίμηση των θετικών  επιπτώσεων  που  μπορεί  να  επιφέρει  η επένδυση  στο  σύστημα  φροντίδας  σε οικονομικό  και κοινωνικό επίπεδο και η απουσία συντονιστικών δράσεων ανάμεσα στους κοινωνικούς εταίρους.

Στην έρευνα τονίζεται ότι τα πλεονεκτήματα που μπορεί, δυνητικά, να προκύψουν από την  ανάπτυξη ενός ολοκληρωμένου συστήματος  παιδικής φροντίδας είναι πολλαπλά και εκτείνονται σε διάφορα  επίπεδα, όπως εξισορρόπηση  επαγγελματικής  και ιδιωτικής ζωής, μείωση του χάσματος αμοιβών μεταξύ αντρών  και  γυναικών,  αύξηση  της  γυναικείας απασχολησιμότητας,  πληρέστερες  ποιοτικές  υπηρεσίες μέριμνας και φροντίδας των παιδιών και μείωση του ποσοστού  παιδικής  και  γυναικείας  φτώχειας  και κοινωνικού αποκλεισμού. 

Σημειώνεται ότι ένας από τους σημαντικούς στόχους που έθεσε το Έργο αυτό εξ αρχής ήταν και η παραγωγή προτάσεων πολιτικής, οι οποίες  δυνητικά μπορούν να βοηθήσουν στην  αναβάθμιση του συστήματος παιδικής φροντίδας και μέριμνας στον  τόπο μας. Οι προτάσεις είναι προϊόν επεξεργασίας των βασικών αποτελεσμάτων και  ευρημάτων της έρευνας και των εισηγήσεων που καταγράφηκαν από τους συμμετέχοντες στην έρευνα: γονείς με παιδιά σε δομές φροντίδας, διευθύνσεις παιδοκομικών σταθμών και κοινωνικούς εταίρους.  Οι προτάσεις πολιτικής αποτείνονται προς διάφορες κατευθύνσεις  και επίπεδα διακυβέρνησης.

Περιλαμβάνουν την εκπόνηση  ενός  περιεκτικού  και  συμπεριληπτικού Σχεδίου  Δράσης.  Συντονισμός  ενεργειών  από  το Υπουργείο Εργασίας, Προνοίας  και Κοινωνικών Ασφαλίσεων και με τη συμμετοχή των Ανεξάρτητων Αρχών, των  κοινωνικών  εταίρων  και των  οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών.

Επίσης επιβάλλεται, ταυτόχρονα,  παράλληλη διερεύνηση της δυνατότητας στήριξης του Σχεδίου  Δράσεως  από τα ευρωπαϊκά διαρθρωτικά ταμεία καθώς και κατάρτιση της εθνικής στρατηγικής για το δημογραφικό πρόβλημα, το οποίο σχετίζεται άμεσα και με τα θέματα φροντίδας παιδιών και το κόστος φροντίδας. 

Παράλληλα προτείνεται η επιδότηση των οικονομικά ευάλωτων οικογενειών, οι οποίες δεν εξασφαλίζουν θέσεις στις κρατικές δομές, για τα  τροφεία  των  παιδιών  τους  στις  ιδιωτικές  και κοινοτικές δομές καθώς και η οικονομική στήριξη των κοινοτικών κέντρων/σταθμών για αναβάθμιση των κτιριακών εγκαταστάσεών τους και του υλικο-τεχνολογικού εξοπλισμού τους για να καταστούν ανταγωνίσιμα έναντι των ιδιωτικών δομών. 

Προτείνει επίσης την στήριξη των αγροτικών, ορεινών και απομακρυσμένων περιοχών  για  δημιουργία  νέων  δομών  τοπικά  ή περιφερειακά.  Καινοτόμες  πρωτοβουλίες  όπως  η συστέγαση  δομών  για  παιδιά  και  απασχόλησης ηλικιωμένων μπορεί να καταστούν πρότυπα καθώς και την οικονομική στήριξη κοινοτικών και ιδιωτικών δομών για την επέκταση των δομών φροντίδας για παιδιά 0 – 3 χρόνων, όπου εντοπίζεται και το μεγαλύτερο πρόβλημα και την επέκταση  των  ωραρίων εξυπηρέτησης  παιδιών  από όλες τις δομές, προσαρμοσμένη στις τοπικές ανάγκες για την εξυπηρέτηση των γονέων που εργάζονται με μη συμβατά ωράρια απασχόλησης. 

Επίσης εισηγείται την ανάληψη ενημερωτικής εκστρατείας από το Γραφείο Επιτρόπου Προστασίας των Δικαιωμάτων του Παιδιού για  ενημέρωση  του  κοινού  και  των  γονέων  για  το δικαίωμα των  παιδιών στην  πρόσβαση  και  την ποιοτική προσχολική φροντίδα και εκπαίδευση.